Nhà tù Phú Quốc còn được biết đến với tên gọi khác “Nhà lao Cây Dừa”, di tích này tọa lạc tại thị trấn An Thới, huyện Phú Quốc. Khu di tích này nằm chính trên khu đất của nhà tù cũ, nơi giam cầm hàng ngàn chiến sĩ cách mạng cộng sản, và tiến hành các cuộc tra tấn dã man nhất trong lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Tù đó, có thể thấy các chiến sỹ cộng sản đã anh dũng và đấu tranh hết mình cho nền độc lập của nước nhà.



1. Giới thiệu nhà tù Phú Quốc ở đâu?

Nhà tù Phú Quốc là một trại giam nằm ở số 350, đường Nguyễn Văn Cừ, xã An Thới, cách trung tâm của thị trấn Dương Đông, Phú Quốc 28km. 

Trong chiến tranh Đông Dương, nhà tù này còn có tên là nhà lao Cây Dừa. Đây là trại giam tù binh trung tâm toàn Việt Nam Cộng hòa, từng giam giữ hơn 32.000 tù binh. Đến năm 1995, nơi đây được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia, cũng kể từ đó, nhà tù được mở cửa cho du khách đến tham quan. 

Có lẽ khi đặt chân đến đây, các du khách đều tò mò về những câu chuyện thời chiến, những tội ác dã man mà người ta thường nhắc về thời Pháp thuộc, Mỹ - Ngụy. Những câu chuyện được tái hiện chân thực sẽ là minh chứng rõ ràng nhất cho sự tàn khốc và ác liệt của chiến tranh.  


2. Lịch sử khu di tích nhà tù Phú Quốc

2.1. Nhà tù ở đảo Phú Quốc thời Pháp thuộc 

  • - Nhà tù lớn nhất Đông Nam Á

Nếu có người thắc mắc nhà tù Phú Quốc xây dựng năm nào, đó chính là thời điểm năm 1946, khi thực dân Pháp chiếm đóng Phú Quốc để xây dựng nhà tù lớn nhất Đông Nam Á. Nhà lao lúc đó có diện tích khoảng 40 ha và được chia làm 4 khu A, B, C, D.

Nơi đây được canh gác cực kỳ nghiêm ngặt, xung quanh được bao bọc bởi hàng rào thép gai, phía trên có đèn bảo vệ. Các chòi canh và lính tuần tra được trang bị đầy đủ súng.

Đến tháng 4/1954, nhà tù có khoảng mười bốn nghìn tù nhân, chủ yếu là nam giới. Dưới sự tra tấn tàn bạo của thực dân Pháp, 99 chiến sĩ cộng sản đã hy sinh. 

  • - Hiệp định Geneve

Sau hiệp định Geneve tháng 7/1954, Pháp trao trả quyền quản lý nhà tù cho Việt Nam. Tưởng chừng những câu chuyện chiến tranh đã kết thúc, nhưng không, nhà lao Cây Dừa bước sang một cơn ác mộng mới, dã man và kinh hoàng hơn.

2.2. Nhà lao Cây Dừa trong thời kỳ Mỹ - Ngụy

Sau khi trao trả quyền quản lý cho chính quyền Việt Nam, vào cuối năm 1955, một trại giam mới đã được xây dựng ở nhà lao Cây Dừa cũ với diện tích khoảng 4 ha. Lúc này trại giam có tên gọi là Nhà lao Cây Dừa, được phân chia làm các khu nam, nữ, phụ lão.

Những hình thức tra tấn dã man như chuồng cọp kẽm gai, đóng đinh vào trán, vào đầu gối hay soi điện cao áp vào người… được sử dụng lên những người chiến sĩ của chúng ta. 

Trong suốt giai đoạn này, nhà tù Phú Quốc đã có hàng nghìn người chết, hàng chục nghìn người bị thương tật và tàn phế không thể chữa khỏi. 


3. Các hạng mục còn lại đến nay tại nhà tù ở Phú Quốc

3.1. Cổng Tiểu đoàn 8 quân cảnh tại nhà tù Phú Quốc

Cổng Tiểu đoàn 8 quân cảnh được làm bằng lõi trụ sắt và gạch đặc, tạo thành 2 trụ vuông 2 bên. Di tích được phục dựng giống hoàn toàn như bản gốc. 

3.2. Nghĩa địa tù binh bên trong khu di tích lịch sử nhà tù 

Nghĩa địa tù binh với diện tích khoảng 20.000m2 cách điểm trại giam - phân khu B2 khoảng 1km. Nghĩa địa được thiết kế hình tròn, bên trên là tượng đài hình tay nắm đấm thể hiện tinh thần bất khuất, anh dũng, kiên cường của dân tộc ta.