Làng văn hóa Lũng Cẩm thuộc thôn Lũng Cẩm, xã Sủng Là, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Nơi đây chủ yếu người dân tộc Mông sinh sống cùng một số ít người dân tộc khác như người Hoa, người Lô Lô,…. Từ bao đời nay nó được ví như một ốc đảo bình yên, tươi đẹp được Thung lũng Sủng Là ôm gọn trong lòng mình.




Đến với Lũng Cẩm, du khách sẽ thấy được vẻ đẹp đặc trưng của cao nguyên đá với những dãy núi nối tiếp nhau, các cánh đồng ngô xanh tươi, những vườn hoa đầy màu sắc, những hàng cây chạy dài xanh mướt hay những ngôi nhà cổ trăm tuổi và những bộ trang phục thổ cẩm của các chàng trai cô gái vùng cao rực rỡ màu sắc.




Kiến trúc nhà cửa, thôn bản, hay truyền thống canh tác và phong tục tập quán của cộng đồng người Mông ở thôn Lũng Cẩm tiêu biểu cho văn hoá truyền thống của người Mông ở vùng cao nguyên đá Đồng Văn. Vào thời Pháp thuộc, người dân nơi đây chỉ canh tác một vụ duy nhất trong năm, cây trồng chủ yếu là cây thuốc phiện và cây ngô. Vào thời đó, Lũng Cẩm còn được biết đến với cái tên “thung lũng thuốc phiện” của cao nguyên đá Đồng Văn, với nhà thu mua và kho chứa thuốc phiện của ông Mua Súa Páo. Tuy nhiên, ngày nay Lũng Cẩm không còn trồng thuốc phiện nữa mà thay vào đó là canh tác lúa, ngô, hoa tam giác mạch, các loại hoa, cây ăn trái, và các loại rau cung cấp cho cuộc sống hàng ngày của người dân nơi đây,…

Những mái nhà tại Lũng Cẩm được lợp bằng ngói âm dương, cùng với thời gian, những lớp rêu xanh bám đầy trên mái ngói của những ngôi nhà đã gần một thế kỷ, thể hiện sự trường tồn, thách thức với thời gian. Đặc biệt, các nguyên liệu làm nên những ngôi nhà cổ kính này đều được lấy và sản xuất tại chỗ, từ đất để trình tường nhà, ngói, gỗ, kể cả hàng rào đá xung quanh nhà.




Đặt chân tới Lũng Cẩm, quý khách không thể bỏ qua cơ hội tham quan ngôi nhà cổ nổi tiếng có kiến trúc truyền thống đặc trưng của dân tộc Mông. Ngôi nhà này được ông Mua Súa Páo xây dựng năm 1947, nay thuộc quyền sở hữu của ông Mua Sính Già – cháu nội của ông Mua Súa Páo. Toàn bộ khu nhà được thiết kế theo một tổ hợp kiến trúc khép kín theo bốn hướng, chính giữa là sân trời. Nhà có tường trình bằng đất, mái lợp máng âm dương, cửa gỗ thấp, cột, kèo, ván bưng và sàn đều làm bằng gỗ, móng nhà, hiên nhà, chân cột và sân đều làm bằng đá vôi xanh. Phía dưới gian nhà chính là hầm khi xưa ông Mua Súa Páo dùng để chứa thuốc phiện, chuồng trại chăn nuôi được đặt đối diện với gian chính qua khoảng sân trời. Ngay gian cổng được đặt cối xay thóc bằng gỗ, đối diện là gian phụ gồm nhà kho và bếp. Bao quanh toàn bộ khuôn viên nhà là tường đá, tất cả đều trên 100 năm tuổi.




Đặc biệt, đối với những vị khách yêu điện ảnh chắc hẳn sẽ nhận ra Ngôi nhà này của ông Mua Súa Páo được chọn làm bối cảnh trong bộ phim nổi tiếng “nhà của Pao” – bộ phim đã đạt giải thưởng Cánh diều vàng của Hội điện ảnh Việt Nam. Ngày nay, ngôi nhà truyền thống này thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước ghé tham quan và chiêm ngưỡng và chụp hình kỷ niệm.

Ngoài ra, Lũng Cẩm còn thu hút du khách bởi nét mộc mạc, gần gũi, thân thiện từ những làn điệu dân ca, tiếng khèn tiếng trống được người dân bản xứ lưu giữ và truyền miệng từ đời này qua đời khác. Còn gì tuyệt vời hơn cái cảm giác sáng sớm thức dậy ngắm bình bình ló rạng sau những vách núi, những giọt sương ban mai còn đọng trên cành cây, khóm hoa, lá lúa,… hay ngắm hoàng hôn dần buông trong buổi chiều tà lắng nghe những điệu dân ca cùng tiếng khèn, tiếng sáo nhịp nhàng đi sâu vào lòng người.