Ngũ Động Sơn là năm hang nối liền nhau tạo thành một dãy động liên hoàn có chiều dài hơn 100m trong một lòng quả núi. Núi này có tên là núi Cuốn Sơn (Quyển Sơn) vì liên quan tới truyền thuyết về lá cờ của Lý Thường Kiệt bay lên núi và cuốn lại trên núi. Núi còn có tên là Cấm Sơn vì núi này rất thiêng, không ai dám động vào một cây cỏ, cành khô trên núi, trên núi tương truyền có cỏ thi để chữa bệnh nên núi còn gọi là Thi Sơn. Hang Ngũ Động nằm trong lòng núi Cấm thuộc địa phận xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng.

Nằm trên địa phận thôn Quyển Sơn, xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng, Ngũ Động Sơn là một khu danh thắng rộng khoảng 10ha với núi non trùng điệp và một rừng trúc rất nên thơ. Từ thành phố Phủ Lý, du khách đi thuyền ngược sông Đáy chừng 8km là đến động, hoặc qua cầu Hồng Phú rồi theo quốc lộ 21A đến Km 8 sẽ tiếp cận Ngũ Động Sơn.

Ngũ Động Sơn là tên gọi năm hang đá tiếp nối nhau, hình thành một dãy động liên hoàn trong lòng núi Quyển Sơn với chiều dài hơn trăm mét. Tương truyền núi này rất linh thiêng, không ai dám đụng vào một cành khô hay cây cỏ nên được gọi là Cấm Sơn – núi Cấm, cũng do trên núi có loại cỏ thi chữa được bệnh nên núi còn có tên gọi Thi Sơn. Có lẽ do nối kết với ý nghĩa tâm linh mà núi Cấm giữ được nét nguyên sơ với hệ sinh thái phong phú, nhiều cây lớn và cây có dây leo che phủ kín đồi. Đứng từ đỉnh núi, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát cả một vùng sơn thủy hữu tình hay tìm đến bàn cờ tiên tìm hiểu thú tiêu dao của các vị tiên ông một thuở.

Tham quan Ngũ Động Sơn, du khách đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi các khối thạch nhủ lần lượt hiện ra với đủ hình thù kiểu dáng. Trên các bức vách của động, thiên nhiên đã khéo vẽ nên những cảnh tượng kỳ thú. Nơi đây có những phiến thạch nhủ rỗng nên khi gõ vào nghe được những âm điệu trầm bỗng tựa như tiếng trống, tiếng chiêng… đã khiến không gian trở nên huyền bí lạ lùng. Tại động 4 có một lối nhỏ dẫn đến một giếng nước trong và không sâu lắm, có thể nhìn thấy những chú cá lội nhỡn nhơ. Trên lối vào động 5, những khối thạch nhũ đã tạo thành 3 cái cửa tự nhiên, cách biệt nhau bởi những cột đá, thạch nhũ rủ xuống như những chiếc rèm, có cửa nhủ đá lại mang hình thù như một cặp voi đang chầu…



* Một đoạn hang để tới các động

Tuy sở hữu một thiên nhiên tuyệt đẹp nhưng do thời gian dài không được quản lý thấu đáo, phong cảnh nơi đây đã có nhiều dấu hiệu xuống cấp. Mãi đến những năm đầu thế kỷ 21, nhất là từ năm 2006 khi công ty xây dựng Xuân Trường được giao đầu tư xây dựng khu tâm linh Ngũ Động Sơn, thì cảnh quan nơi đây mới dần được quan tâm. Với tổng diện tích 2.042,39ha thuộc địa phận hai xã Khả Phong và Ba Sao, dự kiến nơi đây sẽ xây dựng một khách sạn 5 sao với 100 phòng, một khách sạn 3 sao với 300 phòng, một sân golf 18 lỗ với diện tích 90ha cùng nhiều hạng mục khác thuộc khu du lịch tâm linh… Nhiều người đã khấp khởi mừng và hy vọng khi dự án này hoàn thành vào năm 2020, sẽ đem lại nhiều hứng khởi kích thích du lịch Hà Nam phát triển.



* Vẻ đẹp của Ngũ Động Thi Sơn

Đáng tiếc là trong vài năm trở lại đây, khu tâm linh Ngũ Động Sơn đã bị xâm hại trước sự bàng quan của các cấp chính quyền. Trong một thời gian ngắn, những kẻ vô lương tâm đã thẳng tay đập phá lấy đi phần ngọn của những rặng nhủ đá, nơi có những hình thù trông tựa như chú Cuội, chị Hằng hay voi, rùa… nhuốm màu sắc huyền thoại. Nghiêm trọng nhất là ở động số 3 và số 4, ngay cả vách đá trên có khắc lệnh xuất quân của Lý Thường Kiệt phản  ảnh một giai đoạn lịch sử hào hùng cũng bị triệt phá không thương tiếc, nhiều dấu vết đập phá và đánh mìn tại cửa động phía Tây… Cùng chung số phận bi đát của nhủ đá Ngũ Động Sơn, nhiều cây gỗ quý trên núi Cấm cũng đã bị cưa trộm bất chấp niềm tin thánh tín đã được cụ thể thành lệ làng gìn giữ qua bao đời (!). (theo Thành Nam – Công an Nhân dân online 11-11-2008).



* Đền Trúc cổ kính rêu phong

Khu danh thắng Ngũ Động Sơn được công nhận di tích văn hóa cấp quốc gia từ 20-1-1994. Thật oái oăm khi Khu di tích này với nhiều dấu ấn linh thiêng huyền bí đã bị tàn phá không nương tay. Chỉ vì chút tư lợi nhất thời mà người ta đã đành đoạn phá đi một thắng tích, một lịch sử hào khí được gìn giữ vun đắp từ nhiều đời. Những người có trách nhiệm sẽ trả lời với con cháu và lịch sử như thế nào khi một di sản quốc gia đang dần bị khai tử, khi một thắng tích không còn hấp dẫn khách du lịch