1. Giới thiệu chung về Bản Kho Mường

Từ thị trấn Cành Nàng của huyện Bá Thước đi theo hướng Tây Bắc vòng quanh chân núi vào đến bản Kho Mường, xã Thành Sơn ước chừng gần 30 cây số. Bản nằm sâu trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Quốc Gia Pù Luông, cách biệt với các bản làng khác trong vùng, ít chịu ảnh hưởng từ tác động của con người nên vẫn giữ được nét đẹp thơ mộng vốn có.

Đường vào Kho Mường là những cung ngoằn nghèo, đang làm dang dở, một bên là vách núi, một bên là vực sâu với những thửa ruộng bậc thang bất tận và những cánh rừng ngút ngát. Đây là con đường với cảnh trí thiên nhiên tuyệt đẹp nhưng cũng dễ khiến nhiều người “chùn bước” vì độ khó khăn, hiểm trở,  là thử thách đối với các “phượt thủ” thích khám phá nơi đây.

Bản Kho Mường còn có tên tiếng Thái là Hua Mường. Theo đồng bào ở đây giải thích: “Kho” nghĩa là cái gốc, “Mường” là làng. “Kho Mường” chính là nơi đầu tiên mà con người lập nghiệp tại khu vực này. Khoảng 300 năm trước, một số người dân xã Lũng Cao đi săn bắn, thấy thung lũng này khá bằng phẳng, lại có nguồn nước dồi dào từ các con suối nên quyết định đến đây phát nương làm rẫy và tạo dựng nên một bản làng thơ mộng, trù phú như ngày nay.


2. Điểm tham quan của Bản Kho Mường

2.1. Bản Thái nguyên sơ

Nơi gần như tách biệt với thế giới bên ngoài ấy có bản người Thái đơn sơ, hệ thống hang động, suối đá kỳ thú mà những ai đến một lần sẽ nhớ mãi.

Nhìn từ trên cao, Kho Mường hiện ra với vẻ đẹp đơn sơ, bình dị của những xóm nhà sàn nằm sát chân núi bên những ruộng lúa, nương ngô, nương sắn. Đa số lợp mái rơm, mái cọ với chuồng trâu, bò ở dưới, còn người ngủ phía trên như truyền thống từ ngàn đời. Phía trước các ngôi nhà sàn là những thửa ruộng bậc thang thoai thoải. Bao quanh Kho Mường là một màu xanh bạt ngàn của những cánh rừng già nguyên sinh hoang sơ như ôm ấp, bảo vệ xóm làng. Tất cả hiện lên như một bức tranh của chốn “bồng lai tiên cảnh”.



Thung lũng Kho Mường là một vùng tương đối bằng phẳng, rộng khoảng 280ha, là nơi sinh sống của 60 hộ dân tộc Thái, với 230 nhân khẩu. Chạy dọc thung lũng là con suối cung cấp nguồn nước tự nhiên cho các hộ dân sinh hoạt và trồng trọt. Người dân trong bản chủ yếu sinh sống bằng nghề trồng lúa, ngô, sắn... sản phẩm làm ra cũng chỉ phục vụ cho bữa cơm hằng ngày. Nhờ vào những gì thiên nhiên đã ưu ái ban tặng, người dân đã biết đầu tư xây dựng những ngôi nhà sàn khang trang để đón khách du lịch đến tham quan. 

Thời điểm tuyệt vời nhất để khám phá vẻ đẹp Kho Mường là tầm tháng 5 và tháng 10, vào mùa lúa chín. Khi đó, cánh đồng lúa bản Kho Mường vàng ruộm, màu vàng của sự trù phú, ấm no. Bao quanh là màu xanh của núi rừng. Những mảng màu của sự sống tạo nên bức họa kỳ vĩ và ấn tượng, thấp thoáng xa xa là dăm ba mái nhà sàn chênh vênh giữa sườn núi. Bên nếp nhà giản dị và mộc mạc, mùi cơm mới tỏa lan, quyện vào hương rơm rạ còn tươi, một mùi hương nồng nàn, gợi nhớ gợi thương, chỉ có ở làng quê Việt.

Đến với bản Kho Mường Pù Luông, du khách có thể chiêm ngưỡng cảnh sắc thiên nhiên, trải nghiệm, tìm hiểu nét văn hóa, phong tục tập quán của người dân tộc Thái, hòa mình vào cuộc sống dân dã, thưởng thức những món ăn truyền thống đậm đà hương vị núi rừng như: Cơm lam, nộm hoa chuối rừng, canh đắng, rượu ngô, kiệu muối chua và thịt vịt luộc... 


2.2. Hang Dơi ( Hang Kho Mường)

Nằm trong quần thể hang động được phát hiện trong khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông - Thanh Hóa, Hang Kho Mường nay đã trở thành một điểm đến đầy sức hút, gợi cho người ta cảm giác nơi đây giống một vùng đất còn yên ngủ, một hang động bí hiểm bị bỏ quên.

Lối vào hang là con đường đất cheo leo được cây rừng phủ kín. Làm nên Hang Dơi là những khối đá vôi sừng sững, được hình thành từ khoảng 250 triệu năm trước. Hang có mối liên hệ với hệ thống sông dưới lòng đất với chiều dài khoảng 2.5km về phía bắc và dẫn nước từ Kho Mường qua làng Pốn, thuộc xã Lũng Cao. Hệ thống sông, suối chảy trong lòng hang là đặc điểm chung được biết tới của các khu vực núi đá Kart, nó tạo ra sự kết nối giữa các thung lũng lòng chảo bằng sự liên kết của các dòng chảy. 



Đường vào Hang Dơi dốc và trơn, với những mảng đá lô nhô, như dọa dẫm thách thức. Những nhũ đá từ bao đời khảm khắc nên vô số những hình thù kì dị, hình người, hình cây, cho tới hình mãnh thú. Men qua vách đá trơn trượt, càng đi sâu vào trong hang, du khách sẽ được phóng tầm mắt chiêm ngưỡng những khối đá nhiều màu sắc, lắng nghe tiếng nước rỏ xuống từ những nhũ đá như từ xa xăm vọng về, càng cảm thấy mỗi bước chân mình càng thêm hứng thú.
Hang Kho Mường còn là nơi trú ngụ của nhiều loại dơi. Có ít nhất 4 loài dơi trú ngụ trong Hang Kho Mường vào các thời điểm khác nhau trong năm. Trong đó có cả những loài dơi ăn thịt côn trùng và những loài ăn quả. Chúng là những loài rất quan trọng trong việc truyền giống và kiểm soát côn trùng gây hại.
* Trên hành trình khám phá bản Kho Mường, du khách có thể ghé thăm những địa danh xung quanh khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông như Thác Mơ, Đập Điền Hạ, Thác Hiêu (Hươu), Suối Cá Thần Cẩm Lương ... để có một kỳ nghỉ vui vẻ và trọn vẹn bên gia đình, bạn bè.